Voion | Arbeidsmarkt & opleidingsfonds voortgezet onderwijs

Er wordt gezocht op *

Nieuws

Nieuwe doelgroepen voor de klas

dinsdag 5 november 2019 | Arbeidsmarkt & mobiliteit | Algemeen Voion

Met het oog op het groeiende lerarentekort heeft Voion verkend hoe nieuwe doelgroepen in het onderwijs kunnen worden ingezet. Bijvoorbeeld leerlingen die leraren assisteren, leraren in overschotvakken en onderwijsassistenten. Maar ook hbo- en wo-studenten die nog geen lerarenopleiding volgen. Hoe kun je hen enthousiasmeren voor het leraarschap? En wat levert het inzetten van nieuwe doelgroepen op?  

Voor steeds meer vakken in het voortgezet onderwijs (vo) is het lastig om geschikte leraren te vinden. Volgens onderzoek van het ministerie van OCW krijgt het vo in 2022 te maken met een tekort van ongeveer 800 fte aan leraren. Vooral bij de tekortvakken als informatica, scheikunde, natuurkunde, wiskunde, Duits en de klassieke talen zullen de komende jaren veel vacatures zijn.

Lerarentekort en nieuwe doelgroepen
Om het verwachte lerarentekort te beperken, moeten we op zoek naar manieren om de instroom in lerarenopleidingen te bevorderen, het onderwijs anders te organiseren en/of doorstroom naar een tweede of andere bevoegdheid zien te realiseren. Welke nieuwe doelgroepen kun je enthousiasmeren voor het leraarschap? Scholen zouden bijvoorbeeld kunnen werven in de buurlanden. Maar er zijn ook nieuwe Nederlandse doelgroepen. Voion verkende er vier: leraren in overschotvakken, onderwijsassistenten, leerlingen en hbo- en wo-studenten die nog geen lerarenopleiding volgen. Dit artikel gaat over deze doelgroepen, met daarbij steeds enkele voorbeelden als onderdeel van een aanpak. Per doelgroep staat een link naar de bijpassende brochure: hierin vind je meer informatie over de mogelijkheden en opbrengsten.

Doelgroep 1: Leraren met een bevoegdheid in een overschotvak
Je kunt leraren en werkzoekenden met een bevoegdheid in een overschotvak stimuleren om een extra bevoegdheid te halen in een tekortvak. Zo verminder je lesuitval, omdat extra leraren voor tekortvakken worden gecreëerd. Leraren werken aan hun loopbaanontwikkeling en worden breder inzetbaar. Een bevoegdheid halen in een tekortvak kan middels een omscholingstraject.

Doelgroep 2: Inzet van onderwijsassistenten 
Onderwijsassistenten en andere onderwijsondersteuners kunnen in het vo op allerlei manieren worden ingezet. Vaak gaat het om administratieve, ondersteunende en organisatorische taken. Op scholen die hun onderwijs anders organiseren, bijvoorbeeld rondom leerpleinen, krijgen onderwijsassistenten vaak een deel van de taken van leraren, of ondersteunen zij bij specifieke vakken zoals technische onderwijsassistenten (toa’s) bij bètavakken. Dit zorgt voor een lagere werkdruk en meer ruimte voor individuele begeleiding en maatwerk.

Doelgroep 3: Leerlingen voor de klas
De leraren van de toekomst zitten op dit moment in de bovenbouw van de havo en het vwo. Voor scholen is dat een voordeel: zij kunnen zo ‘vissen in eigen vijver’. Scholen kunnen leerlingen bijvoorbeeld inzetten als tutor, mentor of coach: zij begeleiden hun medeleerlingen of verzorgen zelf lessen onder leiding van een (bevoegde) leraar. Leerlingen worden zo geënthousiasmeerd voor het onderwijs.

Enkele opbrengsten van leerlingen als tutor, mentor of coach
Vaak zijn de redenen om leerlingen in te zetten onderwijsinhoudelijk van aard. Zo moeten leerlingen de lesstof inhoudelijk heel goed beheersen om andere leerlingen te begeleiden en hun kritische vragen te beantwoorden. Leerlingen die tutor of coach zijn, leren zelf ook van de begeleiding die zij bieden: bijvoorbeeld hoe ze kennis kunnen overbrengen. Door te begeleiden verbeteren ze hun sociale en communicatieve vaardigheden. De inzet van leerlingen als tutor en/of mentor heeft een positief effect op hun werkhouding. Dat geldt ook voor de leerlingen die begeleid worden: ook zij raken gemotiveerder om te leren.

Doelgroep 4: Studenten voor de klas
De instroom in de lerarenopleidingen kan ook gebaat zijn bij hbo- en wo-studenten die (nog) geen lerarenopleiding volgen, natuurlijk vooral in de tekortvakken. Zo kunnen studenten naast hun studie in een bijbaan aan de slag op scholen. Zij draaien dan zo veel mogelijk mee met alle werkzaamheden en activiteiten van leraren. Scholen dienen te zorgen voor een goede leeromgeving waarin studenten zich verder ontwikkelen en voldoende lesuren kunnen maken. Veel aandacht voor de ontwikkeling van pedagogisch-didactische vaardigheden is ook van belang. Met een concreet baanperspectief kunnen scholen de studenten meteen aan zich binden.

Initiatieven voor studenten: Educatieve minor, ECA en PAL
De afgelopen jaren zijn diverse initiatieven voor hbo- en wo-studenten opgezet, zoals de invoering van de educatieve minor, het project Educatieve CoAssistent (ECA) en de stimuleringsregeling voor Persoonlijke Assistenten van de Leraar (PAL). Zo biedt de Universiteit Twente rekenPAL’s (geven bijles of huiswerkbegeleiding), taalPAL’s (helpen bij grammatica of het schrijven van werkstukken) en bètaPAL’s (bieden inhoudelijke ondersteuning bij praktijklessen of geven bijles). De scholen begeleiden de studenten in hun werkzaamheden; de universiteit biedt ondersteuning met opleiding, training en evaluatie.

Scholen inspireren
De resultaten van verkennende onderzoek naar nieuwe doelgroepen van Voion worden beschreven in het rapport ‘Nieuwe doelgroepen voor het leraarschap in het voortgezet onderwijs’. Hoewel kwantitatieve gegevens ontbreken, laat de praktijk zien dat de genoemde trajecten gemotiveerde kandidaten voor de lerarenopleidingen kunnen opleveren. Met deze publicaties wil Voion scholen inspireren en concrete suggesties geven om via andere wegen te kunnen (blijven) voorzien in kwalitatief goed onderwijs.


Meer inspiratie:
  • Het Joke Smit College startte met het project Student wordt docent en met traineeships om het team te verjongen. Lees er meer over in de parel Trainees voor de klas.
  • Het Jan Tinbergen College in Roosendaal, ’t Rijks in Bergen op Zoom en Fontys Lerarenopleiding Tilburg startten een kennismakingstraject, waarbij potentials die werkzaam zijn of waren in het bèta-technisch bedrijfsleven en scholieren met een N-profiel in de bovenbouw van het havo/vwo, gedurende een half jaar kunnen ervaren hoe het is om in het onderwijs te werken. Lees meer over dit Kennismakingstraject voor high potentials
  • Via de Stimuleringsregeling regionale aanpak lerarentekort voortgezet onderwijs heeft Voion 10 regionale projecten van schoolbesturen en lerarenopleidingen ondersteund. Bekijk ook deze 10 voorbeelden ter inspiratie.