Voion | Arbeidsmarkt & opleidingsfonds voortgezet onderwijs

Er wordt gezocht op *

Nieuws

Arbobeleid: wat zijn de opbrengsten? Over de noodzaak van evalueren

woensdag 11 december 2019 | Veilig, gezond & vitaal werken | Algemeen Voion

Arbobeleid voeren betekent dat zowel werkgever als werknemers(vertegenwoordiging) structureel en systematisch werken aan het wegnemen of beheersen van gevaren voor de veiligheid en gezondheid die met het werk samenhangen. Onderdeel van de arbobeleidscyclus is niet alleen het stellen van ambities en haalbare doelen, maar ook evalueren en bijstellen: wat heeft het arbobeleid ons opgeleverd? Is het gelukt wat we bedacht hadden? En wat zouden we beter kunnen doen? Hierover gaat dit artikel.

Scholen maken beleids- en schoolplannen. Hierin beschrijven zij hun identiteit, visie en missie. Veilige en gezonde arbeidsomstandigheden blijven vaak impliciet, want die zijn als ‘hygiënefactoren’ vanzelfsprekend op orde. Een arbobeleid kun je zien als een aanvulling op deze schoolplannen. Het expliciteert de aandacht voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Daarmee is het een verbijzondering van de in de schoolplannen opgenomen aandacht voor personeel, faciliteiten en kwaliteit.

Aandacht voor personeel, faciliteiten en kwaliteit
Een goed arbobeleid bestaat uit een effectieve combinatie van personeels-, facilitair- en kwaliteitsbeleid. Onder personeelsbeleid vallen de ‘zachte arbo’ aspecten: het voorkomen of verminderen van psychosociale arbeidsbelasting (werkstress en sociale veiligheid) en daaraan gerelateerde gezondheidsklachten. Facilitair beleid gaat over de ‘harde arbo’ aspecten: veiligheid van huisvesting, machines, gereedschappen en leermiddelen, en de gezondheid van het binnenklimaat. Kwaliteitsbeleid betreft een systematische beleidscyclus waarmee scholen de vooruitgang monitoren en resultaten evalueren.

Van RI&E naar ambities en doelen
Als schoolbestuur neem je idealiter in het arbobeleid een intentieverklaring op waarin je de ambities en doelen beschrijft. Je kunt ambities en doelen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden echter pas formuleren als je weet welke risico’s de arbeid voor werknemers met zich meebrengt. Daarom is de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) een van de vertrekpunten van het arbobeleid. Deze geeft een volledig inzicht in de gevaren die het werk voor de gezondheid en veiligheid van de medewerkers met zich meebrengt.

Formuleer heldere, haalbare doelen
Zijn we op de goede weg? Halen we de gestelde doelen? Zijn problemen opgelost, knelpunten weggehaald, werkwijzen, sfeer, opbrengsten etc. verbeterd? Evalueren kan alleen als er bij de start doelen zijn geformuleerd: hoe weet je anders of je bereikt hebt wat je wilde bereiken? Als je doelen formuleert, let er dan op dat ze helder (en meetbaar) omschreven zijn, en ook haalbaar. Want aan de hand van die observaties kun je als school de effectiviteit van het arbobeleid beoordelen en waar nodig bijstellen. Bedenk ook op welke termijn effecten van interventies mogen worden verwacht. Dat is bepalend voor de timing van de evaluatie.

Evalueren: wanneer, door wie en hoe
De RI&E en het bijbehorende (door een gecertificeerde arbo-deskundige goedgekeurde) plan van aanpak dienen actueel te zijn en te blijven. Dat kan alleen door de hele arbobeleidscyclus te doorlopen: dus door alle maatregelen regelmatig te evalueren en zo nodig bij te sturen. Maak daarbij onderscheid tussen evaluatie op proces (hoe functioneert onze arbozorg?) en evaluatie op effect (wat hebben de maatregelen opgeleverd?). Het is verstandig om onderdelen van de RI&E en het plan van aanpak minimaal één keer per jaar te evalueren of eerder als er iets wijzigt in de organisatie van school, of als er veranderingen zijn in wet- en regelgeving. Eens in de bijvoorbeeld vijf jaar zou je dan de RI&E in zijn geheel kunnen evalueren. Neem deze afspraken op in het arbobeleid, alsmede door wie en hoe er geëvalueerd wordt.

Probleemanalyse en bijsturen
Uit de evaluatie kan blijken dat interventies, maatregelen en geïmplementeerde oplossingen onverwachte (negatieve) neveneffecten hebben, of dat ze juist (positieve) bijvangst opleveren. Het is handig om dan een (probleem)analyse te maken. Waarom is de situatie anders dan je verwacht had? Wat gebeurt er dat niet zou moeten gebeuren? Wat kunnen we volgend jaar beter doen? Een goede (probleem)analyse zal leiden tot een beter begrip van achterliggende processen en/of causale verbanden, zodat minder onverwachte neveneffecten zullen optreden. Indien nodig kunnen ook nieuwe verbetervoorstellen opgesteld worden.

Evalueren om te leren
Ambities en doelen in het arbobeleid zorgen uiteindelijk voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden voor werknemers. Monitoring van de voortgang van de implementatie van verbetermaatregelen en het periodiek evalueren op doelmatigheid leiden tot bijsturing en een beter begrip van en inzicht in dat wat men probeert te beïnvloeden. Een school die de arbobeleidscyclus doorloopt, laat zien dat de schoolleiding periodiek evalueert hoe zij erin geslaagd is de gezondheid te beschermen en de veiligheid bij het werk te borgen. Kortom: evaluatie (feedback) is een absolute voorwaarde voor leren in en door de organisatie!

Verder lezen: Handreiking Arbobeleid(splan)
De Arbowet schrijft voor dat een werkgever moet zorgen voor veilige- en gezonde arbeidsomstandigheden, maar stelt vrijwel geen eisen aan hóe de werkgever dat doet. Om werkgevers in het voortgezet onderwijs hierin te ondersteunen maakte Voion een handreiking ‘Arbobeleid(splan)’. Deze handreiking geeft scholen een leidraad voor hoe ze arbobeleid kunnen opstellen dat voldoet aan de minimumeisen van de Arbowet en de afspraken die de sociale partners in het voortgezet onderwijs hebben gemaakt.