Aan de slag met anders organiseren

Betreft: Rapport en stappenplan over kansrijke vormen van anders organiseren in het voortgezet onderwijs en middelbaar onderwijs
Uitgave: Onderwijsregio Midden Nederland Leert (MNL)
Uitgevoerd door: CAOP
Datum: januari 2026

Onderwijsregio Midden Nederland Leert gaf CAOP opdracht tot onderzoek naar vormen van anders organiseren, met als centrale vraag:

“Welke vormen van anders organiseren bieden scholen in het vo en mbo mogelijkheden om bij personeelstekorten de onderwijskwaliteit te behouden en wat betekenen deze vormen voor de inrichting van het onderwijsleerproces en voor de arbeidsorganisatie?”

Wat verstaan we onder anders organiseren?
Bij anders organiseren binnen schoolorganisaties gaat het om aanpassingen van het primaire onderwijsleerproces. Er is sprake van ‘anders’ organiseren als scholen afwijken van het klassieke onderwijs waarbij één leraar in een klaslokaal op vaste tijden lesgeeft aan een groep leerlingen die is ingedeeld naar leeftijd en/of niveau. Aanpassingen die niet met het primaire onderwijsproces te maken hebben, zoals financiële prikkels of contractuitbreiding van zittend personeel, bleven in dit onderzoek buiten beschouwing.

Kansrijke vormen
Het onderzoek laat zien dat acht vormen als kansrijk zijn aangemerkt. Deze vallen in drie categorieën: inzet van ander personeel, onderwijs buiten het klaslokaal en afwijkende onderwijstijden. De literatuur geeft aanwijzingen dat de onderwijskwaliteit bij deze vormen behouden blijft of zelfs verbetert, en dat het werk aantrekkelijker kan worden.

Hoe scholen in de regio Midden-Nederland al anders organiseren
Het interne onderzoek van onderwijsregio Midden Nederland Leert laat zien dat scholen in deze onderwijsregio hun onderwijs op uiteenlopende manieren anders organiseren. Scholen zetten onderwijsondersteuners, onbevoegden, andersbevoegden, gepensioneerde docenten, studenten en leerlingen in. Ook vindt onderwijs plaats op leerpleinen, in de vorm van hoorcolleges en via digitale platforms en apps. Schooldagen beginnen later en eindigen eerder, door ingekorte lessen en door compacte roosters met weinig tot geen tussenuren.

Waarom scholen dit doen
De voornaamste redenen om hun onderwijs anders te organiseren zijn verbetering van de onderwijskwaliteit en het aantrekkelijker maken van het werk van docenten.

Stappenplan voor anders organiseren
Voor scholen die hun onderwijs anders willen organiseren is het raadzaam om een aantal vaste stappen te volgen: zorg voor een visie, creëer draagvlak, informeer betrokkenen goed en tijdig, start met een pilot, maak gebruik van individuele kwaliteiten, stimuleer autonomie, investeer in professionalisering, zorg voor voldoende tijd en ruimte, monitor en evalueer en borg de verandering.

Download hieronder het rapport en het bijbehorende stappenplan.