Samen groeien: werkbelasting van schoolleiders en de school als lerende organisatie

Betreft: Onderzoek naar lerend leiderschap in basisonderwijs, voortgezet onderwijs en gespecialiseerd onderwijs
Uitgevoerd door: CAOP, Centerdata en MOOZ
Datum: november 2025

In dit rapport is gekeken naar werkbelasting van schoolleiders, lerend leiderschap en de school als lerende organisatie. Over het algemeen wordt er gesteld dat scholen in basisonderwijs, voortgezet en gespecialiseerd onderwijs in relatief hoge mate voldoen aan de kenmerken van een lerende organisatie. Vooral het ontwikkelen en delen van een gezamenlijke visie op leren is op de meeste scholen op orde, terwijl een onderzoeks- en innovatiecultuur minder vaak aanwezig is.

Het voldoen aan de kenmerken van een lerende organisatie geldt het sterkst in het basisonderwijs, gevolgd door gespecialiseerd onderwijs en in het voortgezet onderwijs geldt dit het minst. Er zijn aanwijzingen dat de lagere score in laatstgenoemde onderwijssector te maken kan hebben met het doorgaans grotere personeelsbestand op scholen in het vo en met roosters die vaker verschillen per medewerker. Hierdoor zou het lastiger zijn om teamleden samen te brengen voor schoolontwikkeling.

Lerend leiderschap wordt het meest toegepast in het basisonderwijs. Schoolleiders geven hier vooral invulling aan door actief deel te nemen aan professionalisering, terwijl het betrekken van medewerkers en leerlingen bij besluitvorming nog iets minder vaak voorkomt. De meeste schoolleiders ervaren voldoende regie over hun werkzaamheden. Schoolleiders die regie ervaren, zijn vaker tevreden over hun tijdbesteding. Wensen die er zijn om de werkzaamheden anders in te delen, betreffen het vaakst meer tijd aan personeelsontwikkeling, eigen professionalisering, schoolontwikkeling en pauze en minder aan ad-hoc-werkzaamheden en administratie schrappen.

Scholen hebben te maken met structurele uitdagingen, zoals een tekort aan tijd en middelen voor onderwijskundig leiderschap en een groeiend tekort aan bevoegde leraren. Deze factoren beperken de mogelijkheden om optimaal als lerende organisatie te functioneren. Niet zozeer de hoeveelheid tijd die aan schoolontwikkeling wordt besteed, maar vooral de context waarin scholen opereren blijkt bepalend voor de mate waarin zij zich kunnen ontwikkelen. Tevredenheid over de ondersteuning vanuit het bestuur en ervaren regie over het eigen werk dragen aantoonbaar bij aan het versterken van de school als lerende organisatie.

Aanbevelingen

Voor schoolleiders:

• Zorg voor focus
• Overweeg een schoolbrede pedagogische aanpak
• Stimuleer gedeeld leiderschap

Voor schoolbesturen:

• Geef vertrouwen en ruimte aan schoolleiders

Voor lerarenopleidingen:

• Maak onderwijspersoneel onderzoeksvaardiger

Voor OCW:

• Stimuleer beleid gericht op een lerende organisatie
• Verminder administratieve lasten voor schoolleiders
• Versterk structureel de randvoorwaarden voor een lerende organisatie