In werkateliers aan de slag met onderwijsontwikkeling

Bij scholengemeenschap Tongerlo hebben ze de pilot Onderwijstijd aangegrepen om in werkateliers aan de slag te gaan met onderwijsontwikkeling. Kiki Nieuwkerk, directeur van het DaVinci (onderdeel van Tongerlo): “Je hebt wel een beetje lef nodig als school. Anders komt het onderwijs niet verder.”

“De doelstellingen van de pilot Onderwijstijd spraken ons meteen aan. We wilden graag het beroep van docent aantrekkelijker maken en tijd genereren voor collega’s om onderwijs te ontwikkelen, zonder daarbij in te boeten op de kwaliteit van de lessen. Bij innovaties of het uitproberen van nieuwe dingen liepen we er namelijk regelmatig tegenaan dat het ons aan tijd ontbrak. De pilot Onderwijstijd heeft ons de ruimte gegeven om op vaste momenten in het jaar met die ontwikkeltijd bezig te zijn. Dit is het tweede schooljaar dat we hiermee aan de slag zijn”, aldus Nieuwkerk.

“De pilot Onderwijstijd geeft ons ruimte om op vaste momenten in het jaar met onderwijsontwikkeling bezig te zijn.”

Acht studiemiddagen ingepland
Nieuwkerk vervolgt: “In de praktijk komt het er op neer dat we aan het begin van het jaar acht studiemiddagen inplannen in het rooster. Op deze middagen zijn we in werkateliers bezig met onderwijsontwikkeling. Voor DaVinci zijn er twee specifieke thema’s: leerdoelgericht werken en groepsdynamisch werken. Binnen leerdoelgericht werken zijn we bezig met het didactische deel; dat leerlingen begrijpen waarom ze bepaalde dingen moeten leren en dat we goed kijken naar het doel dat we met de lessen willen bereiken. Groepsdynamisch werken gaat over het pedagogische deel; hoe je als leraar voor de klas staat en hoe je omgaat met de groep.

Voorafgaand aan de werkateliers zorgen we ervoor dat de secties en teams een hele gerichte opdracht krijgen. We waken er dus voor dat mensen denken: “oh dat is een lekkere bijwerkmiddag voor de administratie”. Soms huren we ook een externe deskundige in, zoals bij leerdoelgericht werken. We bepalen aan het begin van het jaar de thema’s van alle acht studiemiddagen, zodat iedereen weet wanneer wat aan bod komt. Daarnaast zorgen we ervoor dat van tevoren heel duidelijk wordt gecommuniceerd wat de opbrengsten moeten zijn van die middagen.”

 “We communiceren heel duidelijk wat de opbrengsten moeten zijn van de werkateliers.”

Marle Martin, docent wiskunde: “Ik vind het heel waardevol dat we de tijd krijgen om binnen de werkateliers aan de slag te gaan met vernieuwingen in het onderwijs. Die tijd is er normaal gesproken namelijk niet. Vorig jaar ben ik in een werkatelier bezig geweest met leerdoelgericht werken. Ik heb toen samen met collega’s gekeken naar de manier waarop we toetsen aangaan en of alle leerdoelen hierbij aan bod komen. Het is prettig om hier bewust mee bezig te zijn.”

Menswerk door maatwerk
Remco van Lonkhuizen, onderwijsmanager: “Daarnaast zijn we samen met een aantal andere scholen uit de regio bezig met een pilot voor het toekomstbestendig maken van het onderwijs. Daarin houden we ons bezig met twee uitdagingen: (1) hoe ga je om met het toekomstige lerarentekort en hoe zorg je ervoor dat met minder docenten toch de leskwaliteit behouden blijft? (2) hoe houd je leerlingen gemotiveerd of maak je ze gemotiveerder?

Hierover hebben we met de verschillende scholen allerlei ideeën bedacht en ontwikkeld en die zijn we op kleine schaal gaan testen. Uiteindelijk is daar één idee uitgekomen waar we nu mee bezig zijn, ‘Menswerk door maatwerk’. Dat betekent dat leerlingen die met wiskunde hun leerdoelen hebben behaald, ervoor kunnen kiezen om één les over te slaan, zodat zij maar twee lesuren per week hebben. Ze moeten dan wel gemiddeld een bepaald cijfer staan en bepaalde doelen hebben behaald. We hebben dit vorig jaar in één klas uitgeprobeerd en dat beviel goed. De cijfers van de leerlingen die een les minder mochten volgen, waren niet lager en eigenlijk zelfs beter, en de motivatie van die leerlingen ging omhoog. Maar ook bij de leerlingen die de derde les wel nodig hadden, die nu dus meer maatwerk krijgen, gingen de cijfers en de motivatie omhoog.”

“Ik vind het heel prettig dat ik in het facultatieve lesuur extra aandacht kan besteden aan leerlingen die dat nodig hebben. Zij zien dat gelukkig ook niet als een straf.”

Martin: “Ik vind het heel prettig dat ik in dat derde lesuur extra aandacht kan besteden aan leerlingen die dat nodig hebben. Zij zien dat gelukkig ook niet als een straf. Leerlingen die dit uur niet nodig hebben, kunnen deze tijd bijvoorbeeld weer aan een ander vak besteden. Je kunt zo dus heel goed differentiëren.”

Nieuwkerk: “De werkateliers en de activiteiten in de regio sluiten heel mooi op elkaar aan en versterken elkaar. Binnen de werkateliers is er soms dus ook een team bezig met de pilot van de regio en daar sluiten dan ook projectleden van andere scholen bij aan.” Martin: “Het waardevolle hieraan is dat je ook collega’s van andere scholen spreekt en kunt kijken hoe zij bepaalde zaken aanpakken.”

Niet rommelen in lessentabel
Nieuwkerk vervolgt: “Het proces om hier te komen verliep eigenlijk vrij soepel. Dat komt misschien ook wel omdat we niet zijn gaan rommelen in de lessentabel. Ieder vak levert ongeveer evenveel in, dus dan ontstaat daarover geen discussie. We hebben gewoon heel pragmatisch gekeken hoe we tijd kunnen genereren. Bij onze school doen we dat door de werkateliers iedere keer op een andere middag te plannen. Bij de twee andere scholen die onder Tongerlo vallen, doen ze dat door iedere les te verkorten van 50 minuten naar 40 minuten.

Toen we wilden beginnen aan de pilot, hebben we ook direct de medezeggenschapsraad betrokken. Zij waren eigenlijk meteen aan boord. Van Lonkhuizen: “Sommige docenten maakten zich wel zorgen over het verminderen van de onderwijstijd. Maar het helpt dat we ook bezig zijn met leerdoelgericht werken, waarbij docenten dus goed kijken wat ze moeten doen en wat ze mogen doen. Als docenten dit goed uittekenen voor zichzelf, ontstaat er ruimte.”

“Wat de pilot ons heeft opgeleverd? Plezier en energie.”

Opbrengsten pilot
“Wat de pilot ons heeft opgeleverd? Plezier en energie”, aldus Nieuwkerk. “Ik ervaar het als een cadeautje dat je gedurende het jaar bepaalde momenten hebt waarin je aan het onderwijs kunt werken. Je kunt echt stappen maken. Ook heeft het ons energie gegeven dat wij in de regio heel duidelijk een jaar vooruit hebben gekeken. Het is dus allemaal niet ad hoc; we weten heel goed waar we naartoe gaan en kunnen onze collega’s daar steeds beter in meenemen. Van Lonkhuizen vult aan: “We horen ook van docenten dat zij het gevoel van autonomie heel prettig vinden. Dat we vertrouwen in hen hebben en dat zij zelf kunnen bepalen hoe ze de lessen invullen.”

Advies voor andere scholen
Van Lonkhuizen vervolgt: “Aan andere scholen zou ik willen meegeven: creëer bewustwording bij docenten over wat je nou eigenlijk wil bereiken met je leerlingen. Wat moet en wat mag in de lessen. Want als je dat inzicht hebt, dan zorgt dat ervoor dat je nog zoveel andere dingen kan doen.”

Nieuwkerk vult aan: “En dat je een beetje lef hebt als school. Het lef om dingen gewoon even los te laten. Om die middagen in te plannen en met elkaar aan de slag te gaan. Dat je dus niet alleen maar in de regeltjes blijft hangen. We moeten lef hebben om die slag met elkaar te kunnen maken. Anders komt het onderwijs niet verder.”

Pilot Onderwijstijd De pilot Onderwijstijd VO is een tweejarige pilot waarbinnen scholen de ruimte krijgen om uit te zoeken wat het betekent om binnen de wettelijke kaders minder lesuren aan te bieden aan leerlingen. Deze uren kunnen ze dan besteden aan lesvoorbereiding en/of ontwikkeltijd voor leraren. De pilot, een initiatief van het ministerie van OCW, de onderwijsbonden en de VO-raad, moet uitwijzen of een herziene balans scholen meer ruimte biedt om te werken aan de kwaliteit van lessen en de aantrekkelijkheid van het lerarenberoep, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van het onderwijs. Bent u geïnteresseerd in de ervaringen van de pilotscholen met de pilot Onderwijstijd VO? Volg dan de LinkedIn-nieuwsbrief pilot Onderwijstijd VO en blijf op de hoogte.