Loopbaanleren in een doorlopende lijn: van opleiding tot ervaren leraar

Betreft: Het belang van loopbaanontwikkeling en loopbaanleren van leraren in alle fasen van hun loopbaan
Uitgave: Platform Samen Opleiden & Professionaliseren
Datum: januari 2026

Het belang van loopbaanontwikkeling van leraren wordt wijdverbreid erkend. Onder loopbaanontwikkeling wordt verstaan dat leraren tijdens hun loopbaan proactief en op basis van motivatie en mogelijkheden hun kwaliteiten ontplooien.

Loopbaanontwikkeling van leraren is niet alleen belangrijk voor de kwaliteit van het onderwijs, maar is ook een middel om leraren voor het onderwijs te behouden. Mede als gevolg van het lerarentekort krijgt loopbaanontwikkeling dan ook steeds meer aandacht.

De publicatie verkent de vraag of loopbaanontwikkeling ook eerder, tijdens de initiële opleiding en de inductiefase, aandacht behoeft en op welke manier Samen Opleiden, Onderwijsregio’s en huisacademies hieraan een bijdrage kunnen leveren.

Loopbaanleren

Het gebrek aan loopbaanperspectief is een belangrijke reden om het onderwijs te verlaten, zo blijkt uit een recent onderzoek onder leraren die met het vak zijn gestopt.

Zelf de verantwoordelijkheid nemen voor loopbaanontwikkeling gaat niet vanzelf. Daar zijn uiteraard een stimulerende werkomgeving en leidinggevende voor nodig, maar ook competenties om zelf sturing te geven aan je loopbaan. Met andere woorden: dat vraagt om loopbaanleren.

Loopbaanleren betekent dat leraren, of andere lerenden, hun eigen ontwikkeling leren sturen. Dat wil zeggen dat leraren proactief acties initiëren waarmee zij zelf richting geven aan hun professionele ontwikkeling. Het is daarbij belangrijk dat leraren ervaringen kunnen opdoen, dat er ruimte is voor leren en dat dat gebeurt in dialoog.

Loopbaanleren in een doorlopende lijn

Zoals hiervoor is aangegeven, lijkt loopbaanontwikkeling zich met name te richten op de ervaren leraar. In dit katern staat echter de vraag centraal of loopbaanontwikkeling en loopbaanleren ook eerder, tijdens de initiële opleiding en de inductiefase, aan bod zouden moeten komen.

De initiële fase en de inductiefase bieden namelijk ook kansen om aandacht te besteden aan loopbaanleren. Allereerst omdat de aanstaande leraar tijdens de opleiding kennis kan maken met een grote verscheidenheid aan leeromgevingen. Veel partnerschappen bieden aanstaande leraren de mogelijkheid om kennis te maken met en leservaring op te doen in verschillende scholen.

Een tweede kans voor loopbaanleren tijdens de opleiding en inductiefase is dat we de loopbaanoriëntatie van de aanstaande/startende leraar kunnen verbinden met loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB) van leerlingen.

Een derde kans om tijdens de opleiding en inductiefase aandacht te besteden aan loopbaanleren ligt in het collectieve leren. Aanstaande en startende leraren worden opgeleid en begeleid door een scala van professionals, zoals opleiders van de lerarenopleidingen, werkplekbegeleiders en schoolopleiders in de initiële fase, en starterscoaches, buddy’s en vakdocenten in de inductiefase. Daarnaast leren aankomende en startende leraren van hun peers in werkgroepen en intervisiebijeenkomsten.

Aanbevelingen

De publicatie sluit af met een aantal aanbevelingen voor professionals die betrokken zijn bij Samen Opleiden, begeleiding van starters of strategisch personeelsbeleid:

• Neem kennis van de loopbaanmogelijkheden en de loopbaancompetenties.
• Ga met betrokkenen in gesprek over de vraag waar en hoe deze kennis een plek kan krijgen in het Samen Opleiden, tijdens de inductiefase en daarna.
• Onthoud dat aanstaande, startende en ervaren leraren sturing geven aan hun eigen loopbaanleren en houd hier rekening mee.
• Toon lef: het gesprek over loopbaanwensen en -mogelijkheden kan bijdragen aan een positievere kijk op het werken in het onderwijs en aan het benutten van loopbaanmogelijkheden.