Werkplekbegeleiding in tijden van schaarste

Betreft: Katern over werkplekbegeleiding van (aanstaande) leraren in tijden van schaarste
Uitgave: Platform Samen Opleiden & Professionaliseren
Datum: maart 2026

Hoe kunnen we studenten goed blijven begeleiden als er sprake is van schaarste, ofwel omdat we te weinig begeleiders hebben en/of als er onvoldoende leerwerkplekken beschikbaar zijn? Die vraag staat centraal in het katern Werkplekbegeleiding in tijden van schaarste van het Platform Samen Opleiden & Professionaliseren.

Werkplekbegeleiding onder druk

De begeleiding van aanstaande leraren staat op steeds meer plekken onder druk. Dit heeft verschillende oorzaken, zoals het lerarentekort, de toenemende diversiteit van instroom van studenten en ontwikkelingen in het hoger onderwijs waardoor er minder capaciteit beschikbaar is.

Voldoende begeleiding op de werkplek is van wezenlijk belang voor een goede voorbereiding van de aanstaande leraar op de beroepspraktijk en zodoende het voorkomen van uitval van (aanstaande) leraren.

Schaarste en gevolgen

Er kan in twee opzichten sprake zijn van schaarste: er is schaarste aan leerwerkplekken en er is schaarste aan begeleiders en opleiders.

De werkplekbegeleiding die zo van belang is voor de aanstaande leraar en kenmerkend is voor het Samen Opleiden, staat steeds meer onder druk. Studenten worden minder goed begeleid en gevolgd. Voor studenten die een mismatch ervaren met de werkplekbegeleider of zich niet thuis voelen op de betreffende school, is de schaarste problematisch, omdat er weinig tot geen ruimte is om te switchen naar een andere leerwerkplek.

Schoolopleiders, instituutsopleiders en werkplekbegeleiders voelen zich steeds meer overvraagd. Ook schoolleiders worstelen met het vraagstuk van schaarste. Er is een spanningsveld tussen het belang op korte termijn: het primaire proces, en belangen op de lange termijn: goede begeleiding van (aanstaande) leraren.

Goede begeleiding van aanstaande leraren op de werkplek is een belangrijke indicator voor het voorkomen van uitval uit de opleiding.

Oplossingen

Partnerschappen en onderwijsregio’s gaan op zoek naar alternatieve werkwijzen om negatieve gevolgen van de schaarste tegen te gaan.

Er worden een aantal oplossingen genoemd, onder andere:

• Er worden twee studenten bij een werkplekbegeleider geplaatst en zij werken samen volgens de methode ‘duoteaching’.
• In plaats van begeleiding door één werkplekbegeleider wordt de student onderdeel van een team en is de begeleiding verdeeld over meerdere collega’s.
• Aanstaande leraren doen peercoaching. Zij leren van en met elkaar waardoor zij minder beroep hoeven te doen op de werkplekbegeleider.
• Er wordt extra begeleidingscapaciteit aangeboord door gepensioneerde leraren, onderwijsassistenten of coaches in te zetten.
• Er wordt capaciteit van scholen, waar op dat moment minder studenten aanwezig zijn, ingezet op andere scholen in de regio waar op dat moment meer begeleidingscapaciteit nodig is.

Aanbevelingen

• Breng je opleidingscapaciteit in beeld als onderdeel van je arbeidsmarktanalyse. Breng daarbij ook specifieke doelgroepen en trends in beeld en ga daarover in gesprek binnen de onderwijsregio.
• Neem de visie op Samen Opleiden als uitgangspunt bij het zoeken en formuleren van oplossingen, zodat de doelen en de kwaliteit van het Samen Opleiden geborgd blijven.
• Zoek samen naar oplossingen. Benut de denkkracht van de begeleiders en opleiders, maar zeker ook die van schoolleiders en HR-professionals.

Meer oplossingen en aanbevelingen zijn beschreven in het katern.