Arbeidsongeschiktheidsstelsel loopt vast

Het Nederlandse stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid staat onder grote druk. Volgens de ministeries, het UWV, het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) is ingrijpen op korte termijn dringend nodig. Dat blijkt uit het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) “Werk aan de WIA – Naar een stelsel dat weer werkt”. De conclusie is stevig: het stelsel functioneert niet meer zoals bedoeld.

Waarom het systeem niet meer werkt
Het stelsel is de afgelopen jaren vastgelopen door een combinatie van problemen. Steeds meer mensen stromen in de WIA, terwijl het UWV kampt met lange wachttijden en uitvoeringsproblemen. Tegelijkertijd bevat de wet structurele tekortkomingen die het systeem complex en moeilijk uitvoerbaar maken.

Daardoor lukt het steeds minder goed om de belangrijkste doelen te bereiken. Mensen krijgen niet altijd tijdig duidelijkheid over hun inkomen en de focus op arbeidsparticipatie komt onder druk te staan. Ondertussen blijven de maatschappelijke kosten oplopen.

De kern van het rapport
Het IBO-rapport pleit voor een samenhangend pakket aan maatregelen om het stelsel weer werkbaar te maken. De belangrijkste boodschap is dat niet één losse aanpassing voldoende is. Er is een bredere hervorming nodig.

Volgens de onderzoekers is de meest urgente stap het versterken van de uitvoering. Zolang het UWV de taken niet aankan, zullen andere verbeteringen weinig effect hebben. Eenvoud is daarbij het sleutelwoord: het stelsel moet overzichtelijker en beter uitlegbaar worden.

Afschaffen van de IVA-uitkering
Een opvallend voorstel in het rapport is het afschaffen van de aparte IVA-uitkering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten. Deze regeling zorgt in de praktijk voor veel complexiteit en uitvoeringsproblemen, terwijl het onderscheid met de WGA niet altijd helder is.

Door deze uitkering te laten vervallen, kan het stelsel eenvoudiger worden ingericht en beter uitvoerbaar worden gemaakt.

Twee jaar loondoorbetaling blijft
Tegelijkertijd is het rapport duidelijk over een onderwerp dat werkgevers vaak bezighoudt. De verplichting tot twee jaar loondoorbetaling bij ziekte blijft gehandhaafd. Volgens de opstellers vormt deze periode een belangrijk fundament onder het huidige stelsel, omdat het werkgevers en werknemers stimuleert om te investeren in herstel en re-integratie.

Wat betekent dit?
Het rapport laat zien dat het arbeidsongeschiktheidsstelsel niet met kleine aanpassingen kan worden gerepareerd. De problemen zijn te groot en te structureel. Vereenvoudiging, betere uitvoering en duidelijke keuzes zijn noodzakelijk om het stelsel toekomstbestendig te maken.

Of en hoe deze voorstellen worden omgezet in wetgeving, zal de komende periode moeten blijken.

Bron: Rijksoverheid