Professionele dialoog op basis van het professioneel statuut

Betreft: Onderzoek naar welke bijdrage het professioneel statuut levert aan het goede gesprek en de professionele dialoog.
Door: Voion
In opdracht van: sociale partners in het vo
Datum: april 2026

Rollen, zeggenschap en professionele ruimte in het voortgezet onderwijs zijn onderwerp van voortdurende ontwikkeling. In dat licht heeft Voion in opdracht van sociale partners onderzocht hoe het professioneel statuut zich in de praktijk verhoudt tot de professionele dialoog binnen scholen. Het onderzoek maakt deel uit van een bredere beweging in de sector waarin wordt gewerkt aan verdere verduidelijking van verantwoordelijkheden en versterking van samenwerking en samenspel.

Aanwezigheid en bekendheid professioneel statuut

Sinds schooljaar 2017–2018 zijn scholen wettelijk verplicht een professioneel statuut vast te stellen met afspraken over zeggenschap, verantwoordelijkheden en professionele ruimte  van leraren. Uit het onderzoek blijkt dat het statuut op ongeveer de helft van de scholen aanwezig is. Een deel van de leraren en leidinggevenden geeft aan niet te weten of hun school over een vastgesteld statuut beschikt. Deze bevindingen sluiten aan bij eerdere onderzoeken (zie Meer lezen) en laten zien dat het professioneel statuut in de praktijk nog niet overal een expliciete rol speelt.

Professionele dialoog in de praktijk

Tegelijkertijd blijkt dat professionele dialoog – het gesprek over kwaliteit van werk, ontwikkeling en samenwerking – op veel scholen regelmatig plaatsvindt en overwegend positief wordt gewaardeerd. Op scholen waar een professioneel statuut aanwezig is, worden vaker formele gesprekken gevoerd en zijn leraren vaker positief over de kwaliteit daarvan. Dit kan erop wijzen dat het professioneel statuut een goede basis kan zijn voor een bredere professionele werkcultuur, waarin formele gesprekken, leiderschap en betrokkenheid van medewerkers op elkaar aansluiten.

Inhoud en schoolcultuur

De thema’s uit het professioneel statuut, zoals zeggenschap, professionaliteit en ontwikkeling, blijken in veel gevallen al onderdeel te zijn van de dagelijkse praktijk, ook wanneer het document niet aanwezig is of niet actief wordt gebruikt. Schriftelijke vastlegging kan bijdragen aan duidelijkheid over rollen en afspraken en ondersteuning bieden aan een  professionele gesprekscultuur. De ervaren impact van het professioneel statuut hangt samen met factoren als schoolcultuur, leiderschap en de betrokkenheid van leraren bij het opstellen en actualiseren ervan. Waar sprake is van een open en lerende cultuur, krijgt het statuut vaker een duidelijke plek binnen de organisatie.

Onderdeel van een breder sectorproces

Het onderzoek laat zien dat het professioneel statuut vooral betekenis krijgt in samenhang met andere elementen van de schoolorganisatie. Professionele ruimte en zeggenschap worden niet uitsluitend via documenten vormgegeven, maar ontwikkelen zich in de dagelijkse samenwerking binnen scholen. De professionele dialoog is daarvoor een krachtig instrument en kan door scholen verbonden worden aan de gesprekscyclus.
Het onderzoek staat niet op zichzelf. Het vormt een volgende stap in een breder sectorproces waarin sociale partners gezamenlijk werken aan verdere duiding van rollen, verantwoordelijkheden en samenwerking in het voortgezet onderwijs. In samenhang met andere trajecten rond beroepsbeelden en professionele dialoog biedt dit rapport voor de sectororganisaties een basis voor verdere gesprekken in de sector. In die bredere lijn sluit ook het Raamwerk Het professionele gesprek en taakbeleid aan, waarin professionele dialoog en afspraken over taakbeleid in samenhang worden benaderd. Het onderzoek markeert daarmee geen eindpunt, maar een volgende stap in een lopend traject. Sociale partners hebben het voornemen het gesprek hierover in de sector voort te zetten.

Verdere gesprekken over professionele dialoog

De inzichten uit het onderzoek kunnen bijdragen aan verdere gesprekken in scholen over de professionele dialoog en de ondersteunende rol van het professioneel statuut daarin.

 

Meer lezen:

• Rapport Beroepsbeelden naast elkaar – Voion, 2026
• Dossier Professioneel statuut – Voion
• Wet beroep leraar – VO-raad
• Advies Onderwijsraad: maak werk van zeggenschap van leraren – VO-raad
• Handreiking om in samenspraak met leraren een professioneel statuut op te stellen – VO-raad
• Alles over vrijheid in je werk en autonomie – AOb
• Handreiking Professioneel statuut voor leraren en docenten – AOb, FvOv en CNV Onderwijs
• Rapport Stand van zaken professioneel statuut  – Voion, september 2018
• Eindrapport Quickscan professioneel statuut – Voion, 2019
• Het professioneel statuut in po, vo en mbo – Ministerie van OCW, 2024
• Wettelijk kader professioneel statuut
• Raamwerk Het professionele gesprek en taakbeleid